(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.306. అధ్యాయః 306
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి యోగనిరూపణం॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 12-306-0x(6476)(77689)
సాంఖ్యే యోగే చ మే తాత విశేషం వక్తుమర్హసి।
తవ ధర్మజ్ఞ సర్వం హి విదితం కురుసత్తమ॥ 12-306-1(77690)
భీష్మ ఉవాచ। 12-306-2x(6477)
సాంఖ్యాః సాంఖ్యం ప్రశంసంతి యోగా యోగం ద్విజాతయః।
వదంతి కారణం శ్రేష్ఠం స్వపక్షోద్భావనాయ వై॥ 12-306-2(77691)
అనీశ్వరః కథం ముచ్యేదిత్యేవం శత్రుసూదన।
వదంతి కారణశ్రైష్ఠ్యం యోగాః సంయఙ్భనీషిణః॥ 12-306-3(77692)
వదంతి కారణం చేదం సాంఖ్యాః సంయగ్ద్విజాతయః।
విజ్ఞాయేహ గతీః సర్వా విరక్తో విషయేషు యః॥ 12-306-4(77693)
ఊర్ధ్వం చ దేహాత్సువ్యక్తం విముచ్యేదితి నాన్యథా।
ఏతదాహుర్మహాప్రాజ్ఞాః సాంఖ్యం వై మోక్షదర్శనం॥ 12-306-5(77694)
స్వపక్షే కారణం గ్రాహ్యం సమర్థం వచనం హితం।
శిష్టానాం హి మతం గ్రాహ్యం త్వద్విధైః శిష్టసంమతైః॥ 12-306-6(77695)
ప్రత్యక్షహేతవో యోగాః సాంఖ్యాః శాస్త్రవినిశ్చయాః।
ఉభే చైతే మతే తత్త్వే మమ తాత యుధిష్ఠిర॥ 12-306-7(77696)
ఉభే చైతే మతే జ్ఞానే నృపతే శిష్టసంమతే।
అనుష్ఠితే యథాశాస్త్రం నయేతాం పరమాం గతిం॥ 12-306-8(77697)
తుల్యం శౌచం తయోరేకం దయా భూతేషు చానఘ।
వ్రతానాం ధారణం తుల్యం దర్శనం న సమం తయోః।
`తయోస్తు దర్శనం సంయక్సూక్ష్మాభావే ప్రసజ్యతే॥' 12-306-9(77698)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 12-306-10x(6478)
యది తుల్యం వ్రతం శౌచం దయా చాత్ర ఫలం తథా।
న తుల్యం దర్శనం కస్మాత్తన్మే బ్రూహి పితామహ॥ 12-306-10(77699)
భీష్మ ఉవాచ। 12-306-11x(6479)
రాగం మోహం తథా స్నేహం కామం క్రోధం చ కేవలం।
యోగాచ్ఛిత్త్వా తతో దోషాన్పంచైతాన్ప్రాప్నువంతి తే॥ 12-306-11(77700)
యథా చానిమిషాః స్థూలా జాలం ఛిత్త్వా పునర్జలం।
ప్రాప్నువంతి తథా యోగాస్తత్పదం వీతకల్మషాః॥ 12-306-12(77701)
తథైవ వాగురాం ఛిత్త్వా బలవంతో యథా మృగాః।
ప్రాప్నుయుర్విమలం మార్గం విముక్తాః సర్వబంధనైః॥ 12-306-13(77702)
లోభజాని తథా రాజన్బంధనాని బలాన్వితాః।
ఛిత్త్వా యోగాత్పరం మార్గం గచ్ఛంతి విమలం శివం॥ 12-306-14(77703)
అబలాశ్చ మృగా రాజన్వాగురాసు యథా పరే।
వినశ్యంతి న సందేహస్తద్వద్యోగబలాదృతే॥ 12-306-15(77704)
బలహీనాశ్చ కౌంతేయ యథా జాలం గతా ఝషాః।
అంతం గచ్ఛంతి రాజేంద్ర యోగాస్తద్వత్సుదుర్బలాః॥ 12-306-16(77705)
యథా చ శకునాః సూక్ష్మం ప్రాప్య జాలమరిందమ।
తత్ర సక్తా విపద్యంతే ముచ్యంతే చ బలాన్వితాః॥ 12-306-17(77706)
కర్మజైర్బంధనైర్బద్ధాస్తద్వద్యోగాః పరంతప।
అబలా వై వినశ్యంతి ముచ్యంతే చ బలాన్వితాః॥ 12-306-18(77707)
అల్పకశ్చ యథా రాజన్వహ్నిః శాంయతి దుర్బలః।
ఆక్రాంత ఇంధనైః స్థూలైస్తద్వద్యోగో బలః ప్రభో॥ 12-306-19(77708)
స ఏవ చ యదా రాజన్వహ్నిర్జాతబలః పునః।
సమీరణయుతః క్షిప్రం దహేత్కృత్స్నాం మహీమపి॥ 12-306-20(77709)
తద్వజ్జాతబలో యోగీ దీప్తతేజా మహాబలః।
అంతకాల ఇవాదిత్యః కృత్స్నం సంశోషయేజ్జగత్॥ 12-306-21(77710)
దుర్బలశ్చ యథా రాజన్స్రోతసా హియతే నరః।
బలహీనస్తథా యోగో విషయైర్హ్రియతేఽవశః॥ 12-306-22(77711)
తదేవ చ మహాస్రోతో విష్టంభయతి వారణః।
తద్వద్యోగబలం లబ్ధ్వా వ్యూహతే విషయాన్బహూన్॥ 12-306-23(77712)
విశంతి చావశాః పార్థ యోగాద్యోగబలాన్వితాః।
ప్రజాపతీనృషీందేవాన్మహాభూతాని చేశ్వరాః॥ 12-306-24(77713)
న యమో నాంతకః క్రుద్ధో న నృత్యుర్భీమవిక్రమః।
ఈశతే నృపతే సర్వే యోగస్యామితతేజసః॥ 12-306-25(77714)
ఆత్మనాం చ సహస్రాణి బహూని భరతర్షభ।
యోగః కుర్యాద్బలం ప్రాప్య తైశ్చ సర్వైర్మహీం చరేత్॥ 12-306-26(77715)
ప్రాప్నుయాద్విషయాన్కశ్చిత్పునశ్చోగ్రం తపశ్చరేత్।
సంక్షిపేచ్చ పునస్తాత సూర్యస్తేతోగుణానివ॥ 12-306-27(77716)
బలస్థస్య హి యోగస్య బంధనేశస్య పార్థివ।
విమోక్షే ప్రభవిష్ణుత్వముపపన్నమసంశయం॥ 12-306-28(77717)
బలాని యోగప్రాప్తాని మయైతాని విశాంపతే।
నిదర్శనార్థం సూక్ష్మాణి వక్ష్యామి చ పునస్తవ॥ 12-306-29(77718)
ఆత్మనశ్చ సమాధానే ధారణాం ప్రతి వా విభో।
నిదర్శనాని సూక్ష్మాణి శృణు మే భరతర్షభ॥ 12-306-30(77719)
అప్రమత్తో యథా ధన్వీ లక్ష్యం హంతి సమాహితః।
యుక్తః సంయక్తథా యోగీ మోక్షం ప్రాప్నోత్యసశయం॥ 12-306-31(77720)
స్నేహపూర్ణే యథా పాత్రే మన ఆధాయ నిశ్చలం।
పురుషో యుక్త ఆరోహేత్సోపానం యుక్తమానసః॥ 12-306-32(77721)
యుక్తస్తథాఽయమాత్మానం యోగః షార్థివ నిశ్చలం।
కరోత్యమలమాత్మానం భాస్కరోపమదర్శనం॥ 12-306-33(77722)
యథా చ నావం కౌంతేయ కర్ణధారః సమాహితః।
మహార్ణవగతాం శీఘ్రం నయేత్పార్థివ పత్తనం॥ 12-306-34(77723)
తద్వదాత్మసమాధానం యుక్త్వా యోగేన తత్వవిత్।
దుర్గమం స్థానమాప్నోతి హిత్వా దేహమిమం నృప॥ 12-306-35(77724)
సారథిశ్చ యథా యుక్త్వా సదశ్వాన్సుసమాహితః।
దేశమిష్టం నయత్యాశు ధన్వినం పురుషర్షభ॥ 12-306-36(77725)
తథైవ నృపతే యోగీ ధారణాసు సమాహితః।
ప్రాప్నోత్యాశు పరం స్థానం లక్షం ముక్త ఇవాశుగః॥ 12-306-37(77726)
ఆవేశ్యాత్మని చాత్మానం యోగీ తిష్ఠతి యోచలః।
పాపం హంతి పునీతానాం పదమాప్నోతి సోఽజరం॥ 12-306-38(77727)
నాభ్యాం కంఠే చ శీర్షే చ హృది వక్షసి పార్శ్వయోః।
దర్శనే శ్రవణే చాపి ఘ్రాణే చామితవిక్రమ॥ 12-306-39(77728)
స్థానేష్వేతేషు యో యోగీ మహావ్రతసమాహితః।
ఆత్మనా సూక్ష్మమాత్మానం యుంక్తే సంయగ్విశాంపతే॥ 12-306-40(77729)
స శీఘ్రమచలప్రఖ్యం కర్మ దగ్ధ్యా శుభాశుభం।
ఉత్తమం యోగమాస్థాయ యదీచ్ఛతి విముచ్యతే॥ 12-306-41(77730)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 12-306-42x(6480)
ఆహారాన్కీదృశాన్కృత్వా కాని జిత్వా చ భారత।
యోగీ బలమవాప్నోతి తద్భవాన్వక్తుమర్హతి॥ 12-306-42(77731)
భీష్మ ఉవాచ। 12-306-43x(6481)
కణానాం భక్షణే యుక్తః పిణ్యాకస్య చ భారత।
స్నేహానాం వర్జనే యుక్తో యోగీ బలమవాప్నుయాత్॥ 12-306-43(77732)
భుంజానో యావకం రూక్షం దీర్ఘకాలమరిందం।
ఏకాహారో విశుద్ధాత్మా యోగీ బలమవాప్నుయాత్॥ 12-306-44(77733)
పక్షాన్మాసానృతూంశ్చైతాన్సంవత్సరానహస్తథా।
అపః పీత్వా పయోమిశ్రా యోగీ బలమవాప్నుయాత్॥ 12-306-45(77734)
అఖండమపి వా మాంసం సతతం మనుజేశ్వర।
ఉపోష్య సంయక్శుద్ధాత్మా యోగీ బలమవాప్నుయాత్॥ 12-306-46(77735)
కామం జిత్వా తథా క్రోధం శీతోష్ణే వర్షమేవ చ।
భయం శోకం తథా శ్వాసం పౌరుషాన్విషయాంస్తథా॥ 12-306-47(77736)
అరతిం దుర్జయాం చైవ ఘోరాం తృష్ణాం చ పార్థివ।
స్పర్శం నిద్రాం తథా తంద్రీం దుర్జయాం నృపసత్తమ॥ 12-306-48(77737)
దీపయంతి మహాత్మానః సూక్ష్మమాత్మానమాత్మనా।
వీతరాగా మహాప్రజ్ఞా ధ్యానాధ్యయనసంపదా॥ 12-306-49(77738)
దుర్గస్త్వేప మతః పంథా బ్రాహ్మణానాం విపశ్చితాం।
న కశ్చిద్వ్రజతి హ్యస్మిన్క్షేమేణ భరతర్షభ॥ 12-306-50(77739)
యథా కశ్చిద్వనం ఘోరం బహుసర్పసరీసృపం।
శ్వభ్రవత్తోయహీనం చ దుర్గమం బహుకంటకం॥ 12-306-51(77740)
అభక్షమటవీప్రాయం దావదగ్ధమహీరుహం।
పంథానం తస్కరాకీర్ణం క్షేమేణాభిపతేద్యువా॥ 12-306-52(77741)
యోగమార్గం తథాఽఽసాద్య యః కశ్చిద్వ్రజతే ద్విజః।
క్షేమేణోపరమేన్మార్గాద్బహుదోషో హి స స్మృతః॥ 12-306-53(77742)
సుస్థేయం క్షురధారాసు నిశితాసు మహీపతే।
ధారణాసు తు యోగస్య దుఃస్థేయమకృతాత్మభిః॥ 12-306-54(77743)
విపన్నా ధారణాస్తాత నయంతి న శుభాం గతిం।
నేతృహీనా యథా నావః పురుషానర్ణవే నృప॥ 12-306-55(77744)
యస్తు తిష్ఠతి కౌంతేయ ధారణాసు యథావిధి।
మరణం జన్మ దుఃఖం చ సుఖం చ స విముంచతి॥ 12-306-56(77745)
నానాశాస్త్రేషు నిష్పన్నం యోగేష్విదముదాహృతం।
పరం యోగస్య యత్కృత్యం నిశ్చితం తద్ద్విజాతిషు॥ 12-306-57(77746)
పరం హి తద్బ్రహ్మమయం మహాత్మ
న్బ్రహ్మాణమీశం వరదం చ విష్ణుం।
భవం చ ధర్మం చ ష·డాననం చ
షట్బ్రహ్మపుత్రాంశ్చ మహాన్భావాన్॥ 12-306-58(77747)
తమశ్చ కష్టం సుమహద్రజశ్చ
సత్వం విశుద్ధం ప్రకృతిం పరాం చ।
సిద్ధిం చ దేవీం వరుణస్య పత్నీం
తేజశ్చ కృత్స్నం సుమహచ్చ ధైర్యం॥ 12-306-59(77748)
తారాధిపం ఖే విమలం సతారం
విశ్వాంశ్చ దేవానురగాన్పితృంశ్చ।
శైలాంశ్చ కృత్స్నానుదధీంశ్చ ఘోరా
న్నదీశ్చ సర్వాః సవనాన్ఘనాంశ్చ॥ 12-306-60(77749)
నాగాన్నగాన్యక్షగణాందిశశ్చ
గంధర్వసంఘాన్పురుషాన్స్త్రియశ్చ।
పరాత్పరం ప్రాప్య మహాన్మహాత్మా
విశేత యోగీ నచిరాద్విముక్తః॥ 12-306-61(77750)
కథా చ యేయం నృపతే ప్రసక్తా
దేవే మహావీర్యతమౌ శుభేయం।
యోగీ స సర్వానభిభూయ మర్త్యా
న్నారాయణాత్మా కురుతే మహాత్మా॥ ॥ 12-306-62(77751)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి మోక్షధర్మపర్వణి షడధికత్రిశతతమోఽధ్యాయః॥ 306॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-306-1 తవ సర్వజ్ఞేతి థ.ధ. పాఠః॥ 12-306-2 కారణం హేతుః యుక్తిరితి యావత్। స్వపక్షస్యోద్భావనాయ ఉత్కర్ణాయ కారణం శ్రైఠ్యమితి థ. పాఠః॥ 12-306-5 సాంఖ్యా వై మోక్షదర్శిన ఇతి ధ. పాఠః॥ 12-306-7 ఉభే చైతే మతే యుక్తే ఇతి ధ. పాఠః॥ 12-306-9 భూతానాం ధారణం తుల్యమితి ధ. పాఠః॥ 12-306-14 ఛిత్త్వా యోగాః పరమితి ట. థ. పాఠః॥ 12-306-23 వ్యూహతే విక్షిపతి తుచ్ఛీకరోతీత్యర్థః॥ 12-306-24 అవశాః స్వతంత్రాః॥ 12-306-26 ఆత్మానం చ సహస్రాణీతి ట. థ. పాఠః। సౌభర్యాదివద్యుగపదనేకదేహధారణం యోగినాం దృష్టమిత్యర్థః॥ 12-306-28 బంధనేశస్య బంధనం ఛేత్తుం సమర్థస్య॥ 12-306-29 బలాని యోగే ప్రోక్తాని ఇతి ధ. పాఠః। మయా ఉక్తానీతి శేషః॥ 12-306-32 పాత్రే శిరసి ధృతే॥ 12-306-33 యోగీ పార్థివ నిశ్చలమితి థ. పాఠః॥ 12-306-38 అవేక్ష్యాత్మనీతి ఝ. పాఠః। జలం హంతేవ మీనానామితి ట. పాఠః॥ 12-306-44 ఏకారామో విశుద్ధాత్మేతి ఠ. ధ. పాఠః॥ 12-306-45 ఋతూంశ్చిత్రాన్సంచరశ్చ గృహాంస్తథేతి ధ. పాఠః॥ 12-306-51 బహుసంకటమితి ధ. పాఠః॥ 12-306-52 అభక్తమటవీప్రాయమితి ట. ధ. పాఠః॥ 12-306-62 యోగాన్సర్వాననుభూయేహ మర్త్య ఇతి ధ. పాఠః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.